F/K, PD/DD, FD/FAVÖK Nedir? Şirket Değerleme Çarpanları Rehberi
F/K: Kârla geri ödeme süresi (yıl). PD/DD: Mal varlığına (özkaynağa) göre fiyat. FD/FAVÖK: Borçlar dahil operasyonel değer. Rakiplerle kıyaslanarak okunur.
F/K, PD/DD, FD/FAVÖK Nedir? Şirket Değerleme Çarpanları Rehberi
Bir hisse senedini satın almak, o şirketin gelecekteki kârına ve varlıklarına ortak olmaktır. Ancak doğru fiyattan ortak olmak yatırılan sermayenin verimliliği açısından kritiktir. Temel analizde "Pahalı mı, ucuz mu?" sorusunun yanıtı 3 ana değerleme çarpanı ile verilir.
1. F/K (Fiyat / Kazanç) Oranı Nedir?
F/K (P/E Ratio), bir şirketin hisse senedi fiyatının, hisse başına düşen yıllık net kâra oranlanmasıyla bulunur.
- Hesaplama: Piyasa Değeri / Yıllık Net Kâr (veya Hisse Fiyatı / Hisse Başına Kâr)
- Ne Anlama Gelir? Şirketin mevcut kârlılığıyla yatırımınızı kaç yılda geri ödeyeceğini (geri dönüş süresini) gösterir. Örneğin; F/K oranı 8 olan bir şirket, mevcut net kârını korursa 8 yılda yatırılan parayı çıkarır.
- Kullanım Yeri: Kârı istikrarlı, olgun ve düzenli bilançosu olan şirketlerde (özellikle BİST 30, BİST 100 devlerinde) çok iyi sonuç verir. Net kârı sürekli eksi (zarar) olan şirketlerde F/K hesaplanamaz.
2. PD/DD (Piyasa Değeri / Defter Değeri) Nedir?
PD/DD (P/B Ratio), bir şirketin borsadaki toplam piyasa değerinin, bilançosundaki toplam özkaynaklarına (net varlıklarına) oranını ifade eder.
- Hesaplama: Piyasada Oluşan Toplam Değer / Bilanço Özkaynak Tutar
- Ne Anlama Gelir? Şirketin muhasebe değerine (özkaynağına) kıyasla borsa fiyatının ne kadar primli veya iskontolu olduğunu gösterir. PD/DD oranı 1.00 olan bir şirket tam olarak defter değerinden işlem görüyor demektir. 1'in altı iskontolu, 1'in üstü primli kabul edilebilir.
- Kullanım Yeri: Bankacılık, sigortacılık, gayrimenkul yatırım ortaklıkları (GYO) ve yoğun duran varlığa sahip finansal/holding yapıların analizinde en kritik göstergedir.
3. FD/FAVÖK (Firma Değeri / FAVÖK) Nedir?
FD/FAVÖK (EV/EBITDA), borçluluk durumunu ve amortismanları işin içine katarak şirketin esas faaliyet kârlılığı ile değerini ölçen en kapsamlı filtredir.
- Hesaplama: (Piyasa Değeri + Net Borç) / FAVÖK (Faiz, Amortisman ve Vergi Öncesi Kâr)
- Ne Anlama Gelir? Bir yatırımcının şirketin tüm borçlarını üstlenip şirketi satın alması durumunda, şirketin ana faaliyetinden ürettiği nakitle kaç yılda bu maliyeti karşılayacağını gösterir.
- Kullanım Yeri: Ağır sanayi, çimento, otomotiv, enerji ve yoğun sermaye/borç gerektiren üretim sektörlerinde F/K'ya göre çok daha net ve manipülasyondan uzak bir tablo sunar.
İNFOGRAFİK: Temel Değerleme Çarpanları Karşılaştırması
Hangi Çarpan Hangi Sektörde ve Nasıl Kullanılmalı?
| Çarpan | Odaklandığı Bilanço Kalemi | En Uygun Sektörler | Yorumlama Eşiği |
|---|---|---|---|
| F/K | Net Kâr | Tüketim, Perakende, Holdingler, Hizmet | Sektör ortalamasının altında olması tercih edilir |
| PD/DD | Özkaynaklar / Varlıklar | Bankacılık, GYO, Sigortacılık, Finans | 1.00 civarı/altı veya sektör altı iskonto aranır |
| FD/FAVÖK | Net Borç + Operasyonel Kâr | Sanayi, Otomotiv, Enerji, Çimento, Cam | Düşük oranlar yüksek operasyonel verime işaret eder |
Çarpan Analizinde Altın Kural!
Çarpanlar hiçbir zaman **tek başına** bir anlam ifade etmez. Bir şirketin F/K veya FD/FAVÖK oranının düşük olması tek başına "AL" sinyali olmadığı gibi, yüksek olması da "SAT" anlamına gelmez. Çarpanlar her zaman:
- Sektör Ortalaması ile: Aynı sektörde faaliyet gösteren direkt rakipleriyle,
- Tarihsel Ortalaması ile: Şirketin geçmiş 3-5 yıllık kendi çarpan ortalaması ile karşılaştırılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular (FAQ)
İlgili Yazılar
Ponzi Benzeri Fon Yapıları: Borsa İstanbul'da Sistemik Risk Tartışması
Fon portföyündeki varlıkların manipülatif biçimde şişirilmesi, fon değerinin gerçek ekonomik değerinden yüksek görünmesine ve sert düzeltme riskine yol açabilir. Yatırımcı için portföy yapısı, likidite ve fiyat oluşumunun sağlıklılığı kritik önem taşır.
Güvenilir Aracı Kurum Seçimi İçin Kriterler
Güvenilir bir aracı kurum seçerken yalnızca komisyon oranına değil; SPK yetkisi, varlık güvenliği, işlem platformu, maliyetler, ürün çeşitliliği ve müşteri hizmetlerine birlikte bakılmalıdır. Doğru seçim, yatırımcının ihtiyaçları ve işlem alışkanlıklarıyla uyumlu olmalıdır.
GYO (Gayrımenkul Yatırım Ortaklığı) Hissesi Alırken Nelere Dikkat Etmek Gerekir ?
GYO hissesi alırken temel olarak PD/DD oranına (varlık iskontosuna) ve şirketin düzenli kira getirisi ile borçluluk yapısına bakılması gerekir. Portföyünde doluluk oranı yüksek ticari mülkler bulunduran, döviz borcu düşük ve kârını temettü olarak paylaşan GYO'lar öncelikli değerlendirilmelidir.